آمریکا نزدیک به ۱۱ سال از نیروهای دموکراتیک سوریه برای پیشبرد اهدافش در میدان سوریه استفاده کرد اما با تغییر معادلات، همان نیرویی که زمانی شریک ضروری واشنگتن بود، به مانعی برای پروژه تثبیت دولت مرکزی تبدیل شد.

وقتی تاریخ مصرف یک متحد تمام می‌شود

انحلال نیروهای دموکراتیک سوریه(SDF) پس از نزدیک به ۱۱ سال همکاری با آمریکا، تصویری روشن از منطق حاکم بر سیاست واشنگتن در سوریه ارائه می‌دهد؛ ائتلاف‌ها تا زمانی ارزش دارند که با اولویت‌های آمریکا هم‌جهت باشند. SDF زمانی یکی از مهم‌ترین ابزارهای واشنگتن برای جنگ با داعش بود، اما اکنون همان نیرو دیگر جایگاهی مشابه در محاسبات آمریکا ندارد.

نیروهای دموکراتیک سوریه در اکتبر ۲۰۱۵ شکل گرفت و به تدریج کنترل بخش‌های مهمی از شمال و شرق سوریه، از جمله مناطق نفت‌خیز و گندم‌خیز، را در اختیار گرفت. تصرف رقه در سال ۲۰۱۷ و شکست آخرین قلمرو سرزمینی داعش در باغوز در مارس ۲۰۱۹، این نیرو را به یکی از مهم‌ترین شرکای نظامی آمریکا در سوریه تبدیل کرد.

اما این شراکت از ابتدا یک اتحاد سیاسی نامحدود نبود. «باسام اسحاق»، از شورای دموکراتیک سوریه، تأکید می‌کند که همکاری آمریکا و نیروهای دموکراتیک سوریه اساساً نظامی و امنیتی و با هدف مقابله با داعش بود، نه تعهدی باز برای حفاظت از یک موجودیت سیاسی و نظامی مستقل کرد.

با سقوط «بشار اسد» در دسامبر ۲۰۲۴، معادله تغییر کرد. دیگر خلافت سرزمینی داعش وجود نداشت و واشنگتن همزمان به سمت رابطه بیشتر با دمشق حرکت کرد. از این لحظه، حفظ یک ساختار نظامی مستقل در شمال‌شرق سوریه نه‌تنها اهمیت گذشته را نداشت، بلکه می‌توانست با هدف جدید آمریکا برای تثبیت دولت سوریه در تضاد قرار گیرد.

واشنگتن، دمشق را به SDF ترجیح داد

توافق ۱۰ مارس ۲۰۲۵ میان «مظلوم عبدی» و «احمد الشرع» عملاً مسیر جدید را ترسیم کرد؛ نهادهای نظامی و غیرنظامی شمال‌شرق، گذرگاه‌های مرزی، فرودگاه و میادین نفت و گاز باید در ساختار دولت سوریه ادغام می‌شدند.

نیروهای دموکراتیک سوریه تلاش کرد در این معامله چیزی از استقلال خود حفظ کند. خواسته‌ها شامل نوعی دولت غیرمتمرکز، ترتیباتی شبیه اقلیم کردستان عراق، حفظ انسجام برخی نیروهای نظامی، تضمین زبان و آموزش کردی و سهمی از درآمدهای نفتی بود.

اما قدرت چانه‌زنی به‌تدریج کاهش یافت. عملیات دولت سوریه در ژانویه ۲۰۲۶ بخش‌هایی از قلمرو تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه را گرفت و موازنه را تغییر داد. از آن پس، مسئله دیگر این نبود که آیا نیروهای دموکراتیک سوریه در قالبی مستقل باقی خواهد ماند یا نه؛ بحث بر سر این بود که در جریان ادغام، چه میزان از نفوذ و حقوق آن قابل حفظ است.

این همان نقطه‌ای است که تناقض سیاست آمریکا آشکار می‌شود. واشنگتن سال‌ها از یک ساختار مسلح خارج از کنترل دمشق حمایت کرد، اما زمانی که بقای آن ساختار با هدف جدید آمریکا برای تثبیت سوریه در تضاد قرار گرفت، به سمت ادغام آن در دولت مرکزی رفت.

اسحاق می‌گوید هدف بزرگ‌تر آمریکا اکنون جلوگیری از جنگ داخلی و بازگرداندن نهادهای دولتی به شمال‌شرق است؛ زیرا وجود دو ارتش، دو ساختار امنیتی و دو مرکز قدرت می‌تواند به رویارویی طولانی‌مدت و حتی درگیری گسترده‌تر با مشارکت ترکیه منجر شود.

در این میان، واشنگتن ظاهراً حفظ یکپارچگی دولت سوریه را بر حفظ ساختار مستقل متحد سابق خود ترجیح داده است.

پیروزی آنکارا، محدودیت کردها و بازی تازه اسرائیل

انحلال SDF همزمان یکی از اهداف دیرینه ترکیه را محقق می‌کند. آنکارا سال‌ها نیروهای دموکراتیک سوریه را به دلیل ارتباط آن با حزب کارگران کردستان تهدیدی علیه امنیت ملی خود می‌دانست. اکنون ساختاری که ترکیه آن را تهدید می‌دانست، دیگر قرار نیست به عنوان یک نیروی نظامی مستقل ادامه دهد اما برای کردهای سوریه، معامله چیزی فراتر از واگذاری سلاح است. اداره خودمختار بخش بزرگی از استقلال عملی خود را از دست داده و نیروهای دموکراتیک سوریه نیز نیروی نظامی مستقل خود را کنار گذاشته است. در مقابل، برخی نیروها و چهره‌های آن وارد ساختارهای نظامی، امنیتی و سیاسی دولت شده‌اند.

«مظلوم عبدی» به عنوان مشاور ریاست‌جمهوری منصوب شده و سیپان حمو معاون وزیر دفاع در منطقه شرقی شده است. برای حقوق فرهنگی نیز امتیازهایی داده شده؛ از جمله امکان آموزش زبان کُردی و به رسمیت شناخته شدن نوروز. با این حال، تضمین‌های قانون اساسی همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند.

از سوی دیگر، این تحول لزوماً با محاسبات اسرائیل همخوان نیست. دمشقِ نزدیک‌تر به آنکارا می‌تواند رقابت بر سر نفوذ در سوریه را وارد مرحله تازه‌ای کند. به همین دلیل، منافع واشنگتن و تل‌آویو در همه نقاط الزاماً یکسان نیستند.

سرنوشت نیروهای دموکراتیک سوریه در نهایت یک درس روشن از سیاست قدرت آمریکا در سوریه است؛ واشنگتن متحدان محلی را نه بر اساس تضمین‌های دائمی، بلکه بر اساس فایده آنها در هر مرحله از رقابت منطقه‌ای ارزیابی می‌کند. نیروهای دموکراتیک سوریه زمانی برای شکست داعش ضروری بود؛ اما پس از تغییر شرایط، حفظ آن دیگر ارزش سابق را نداشت.

برای کُردهای سوریه، نتیجه تلخ‌تر است؛ نزدیک به ۱۱ سال همکاری با آمریکا نتوانست تضمینی برای بقای یک ساختار مستقل فراهم کند. زمانی که محاسبات واشنگتن تغییر کرد، شراکتی که در میدان جنگ حیاتی بود، در میز مذاکره به موضوعی برای ادغام در دولت مرکزی تبدیل شد.

این شاید مهم‌ترین معنای پایان نیروهای دموکراتیک سوریه(SDF) باشد؛ در سیاست آمریکا، حتی طولانی‌ترین شراکت‌های محلی نیز زمانی دوام دارند که با هدف بزرگ‌تر واشنگتن سازگار باشند.